گروه اخلاق زیستی کرسی حقوق بشر, صلح و دمکراسی دانشگاه شهید بهشتی

پیشرفت دانش بشری همواره پدیده ای مثبت و مفید تلقی می گردد. ا ما اکثر مواقع خالی از مشکلات و موا نع و دغدغه ها نیست. و از آنجا که محور این تحولات انسان است، محققان علوم انسانی را بر آن می دارد تا برای مشکلات حقوقی، اخلاقی, اجتماعی و فقهی پیش آمده، راهکارهای مناسبی ارائه دهند. سرعت پیشرفت دانش بشری چنان است که نوعی تعارض و تعامل میان رشته های مختلف، اعم از اخلاق و فرهنگ , کم و بیش در همه ادوار ناگزیر به نظر میآیند. تولید مثل غیر جنسی انسان از راههای غیر متعارف، همانند سازی انسان، شبیه سازی درمانی، پیوند اعضاء , برداشت عضو از بدن متوفی , اعمال تغییرات ژنتیکی در خصوص پیشگیری و درمان بعضی بیماریها به موازات آنکه علم پیش می رود , مشکل آفرینی های سیاسی , فرهنگی و اخلاقی آن هم به همان نسبت پیچیده تر می گردد. چنین تحولاتی مستلزم تدوین اصول فلسفی , اخلاقی و حقوقی مناسبی است و ضرورت دارد محققان، جهت رفع چالشها و معضلات پیش آمده با مذهب، اخلاق، سیاست و فرهنگ عمومی تدا بیری تازه بیندیشند .

در طول هزاران سال که از عمر فرهنگ بشری می گذرد ,فیلسوفان و حکیمان در پی آن بوده اند که افراد بشر را هدایت کنند. منظور از این هدایت که غالبا" عنوان تعالی اخلاقی بر آن نهاده اند, کمک به انسان ها در جهت کنترل خصلت هایی چون خود خواهی , خشونت, تکبر و نظایر این ها بوده است.

قبل از تعریف اخلاق زیستی, ابتدا بایدتاریخچه مختصری از آن را بیان کرد.

ETHICSکه اغلب به فلسفه اخلاق Moral philosophy تعبیر می شود , مجموعه قواعدی است که به تبیین این موضوع می پردازد که چه چیزی از نظر اخلاقی خوب است و چه چیزی بد . واساسا این که حسن و قبح اخلاقی چیست؟

قواعد اخلاق زیستی معمولاً به سه زیر گروه تقسیم می گردد :

1-فرا اخلاق یا meta ethics

2- اخلاق هنجاری یا normative ethics

3- اخلاق کاربردی یا applied ethics

1- اخلاق هنجاری یاnormative ethics قواعدی است که بر اساس تئوریهای عمومی بنا گردیده و به این نکته می پردازد که چگونه یک فرد باید زندگی کند.

یک سؤال اساسی در خصوص اخلاق هنجاری مدرن این است که چگونه اعمال انسانی خوب و بد باید مورد قضاوت قرار گیرد.

2- اخلاق کاربردی یا (applied ethics ) :

اخلاق کاربردی , کاربرد تئوریهای عرفی اخلاقی در حل مشکلات در مقام عمل می باشد مانند رعایت مسائل اخلاقی در برابری نژادی, برابری جنسی , حقوق انسانی و هنگامی که سوالاتی با نظریات مختلف در خصوص ارزش زندگی انسان مطرح می شود مانند سقط جنین، قتل ترحم آمیز ,رعایت اخلاق در مسائل نوین و مختلف پزشکی مانند باروری که در برگیرنده مباحث باروری مصنوعی , بانک اسپرم ,دستکاری های ژنی و شیبه سازی می باشد. این ها مباحثی است که در اخلاق کاربردی مورد مطالعه قرار می گیرد.

این محدوده جدید هم اکنون محور اخلاق کاربردی یا اخلاق زیستی است .به گونه ای که همکاری و مشارکت همه جانبه فیلسوفان- پزشکان- دانشمندان- حقوقدانان و فقها را می طلبد

بیواتیکز مجموعه قواعد اخلاق کاربردی در زمینه تحقیقات بیولوژیک و کاربرد عملی این تحقیقات بخصوص در زمینه پزشکی است.

در اکتبر 2005، هنگامی که کنفرانس عمومی یونسکو در رابطه با اعلامیه جهانی اخلاق زیستی و حقوق بشر تشکیل گردید , برای اولین بار ، اعضا مجمع بین المللی کاربرد و احترام به مجموعه اصول اساسی اخلاق زیستی با منبع واحد را مطرح نمودند.

این اعلامیه در رابطه با موضوعات اخلاقی در پزشکی، علوم زیستی و تکنوریهای جدید، ، قوانینی را مطرح نموده است که دولتها به جهت ارزش انسانی به آن احترام می گذارند. این اعلامیه رابطه بین اخلاق و حقوق بشر را در محدود ه های خاص اخلاق زیستی مشخص می سازد.

اخلاق زیستی مجموعه قواعد اخلاقی , رفتاری و در گیریهای اخلاقی در حوزه تحقیقات بیولوژیک و کاربرد آن بخصوص در حوزه پزشکی است و مسائل اخلاقی طیف وسیعی از مطالعات جدیدی را که

در دو سه دهه اخیر بشر با آن روبرو بوده است را تبیین می نماید چرا که به صورت روز افزونی این مسائل با اهمیت تر از قبل نمایان می گردد. تا جایی که انقلاب بیولوژیک , قدرت جدید , ا نتخاب جدید و تنگناهای جدیدی را پیش روی بشر گسترده است.

برای مثال، با افزایش مقبولیت اصل استقلال و خود مختاری (اتونومی) بعنوان یک اصل اساسی اخلاقی ، نحوه برخورد با کانسر و ایدز تغییرات اساسی نموده است. بیواتیکز در گیری های اخلاقی در حوزه پزشکی است. اخلاقیات دو سوال را مطرح می نماید:

1- کار صحیح یا خوب که باید انجام داد چیست؟

2- وظایف و تعهدات ما در مقابل دیگران چیست؟

اخلاق زیستی این دو سوال را در برخورد با مسائل نوین پزشکی، با توجه به چند گانگی سنت های

مذهبی و غیر مذهبی برای کمک به جوامع به خصوص در این زمینه که پشرفت علم و تکنولوژی پزشکی چگونه می تواند تغییراتی در معانی سلامتی و بیماری و نهایتاً راهی که زندگی می کنیم ایجاد کند، ترسیم می نماید.

اخلاق زیستی دا نشی چند وجهی و بین رشته ای است، مخلوطی از حقوق، فلسفه و پزشکی برای حل مشکلات ناشی از مداخله در زندگی آدمی و علم و تکنولوژی است.

در دوره اخیر ,واژه بیواتیکز برای اولین بار در سال 1971 در دانشگاه wisconsin بوسیله پروفسور Rensselaer potter Van و دوست وی در ا نیستیتو کندی واشنگتن بکار برده شد .

محدوده اخلاق زیستی اکنون شامل طیف وسیعی از تصمیم گیریهای فردی مشکل زا است.از مسائل کلینیکی گرفته تا مسائل مختلفی که پیرامون تحقیقات سلولهای بنیادی، تکنولوژی باروری مصنوعی، تحقیقات با موضوع انسان، سیاست های عمومی که در زمینه مرا قبت های بهداشتی و توزیع منابع ناکافی وجود دارد را به چالش می کشد.

در اخلاق زیستی چشم اندازی از مقررات رشته های مختلف شامل جامعه شناسی ,پزشکی, پرستاری, مردم شناسی و حقوق، طیف واحد و با ارزشی را تشکیل می دهند. فرانسه از نخستین کشورهایی است که به اهمیت اخلاق زیستی پی برده و این موضوع از سال 1993 فرانسه را به سوی تشکیل کمیته مشورتی ملی اخلاق زیستی سوق داده است.شاید کمتر رشته ای را بتوان یافت که این

گونه حاصل تعامل و تشریک مساعی دانشمندانی از طیف وسیعی از تخصص ها باشد.وابستگی اخلاق زیستی به دین و فرهنگ پی آمد هایی دارد و آن اینکه تفاوت های فرهنگی را باید در امر تصمیم گیری های اخلاق زیستی جدی گرفت.هر جامعه ای با توجه به عقاید و فرهنگ ویژه خود در عین گفتگو و تبادل نظر با دیگر فرهنگ ها ,الگوی ویژه ای برای پاسخگویی به مباحث اخلاقی پیش آمده در علوم نوین می یابد.

.در این راستا گروه اخلاق زیستی کرسی حقوق بشر , صلح و دموکراسی یونسکو در دانشگاه شهید بهشتی با همکاری حقوقدانان, فلاسفه , پزشکان و اندیشمندان سایر حوزه ها بر آنند تا با بهره مندی از آموزه های

دینی و تجارب جامعه جهانی گام های بلندی در این عرصه بردارد .و راهکارهایی مناسب و منطبق با دین و فرهنگ در مسایل نوین زیستی ارایه دهد.و چنانچه در اساسنامه این گروه آمده است از اهداف آن پزوهش در تمامی موضوعات اخلاق زیستی و آموزش اخلاق زیستی و مفاهیم و موضوعات مربوط در تمامی سطوح , برای کلیه اقشار و گروه ها و فراهم ساختن بستر لازم برای مبادله افکار و آراء میان متخصصان و صاحب نظران حوزه های مختلف و ایجاد علاقه و انگیزه در میان دانشجویان و محققین برای مطالعه و تحقیق در حوزه اخلاق زیستی و اصول مرتبط با آن است.